Het leren kennen van je Deelpersoonlijkheden: Managers, Firefighters en Exiles

In IFS gaan we ervan dat iedereen meerdere deelpersoonlijkheden heeft, deze deelpersoonlijkheden noemen we in IFS kortweg delen. Het zijn vaak rollen of houdingen die bepaalde kwaliteiten met zich meebrengen. Elk mens heeft tal van deze delen als onderdeel van zijn of haar psyche. Je hebt bijvoorbeeld delen die goed zijn in plannen of organiseren of delen die graag op reis gaan. Een deel dat heel serieus en ambitieus is, of een deel dat het liefst op de bank hangt. Op je werk kunnen misschien hele andere delen actief zijn dan wanneer je met je vriendengroep bent. 

In IFS focussen we op de delen die een meer extreme rol hebben aangenomen om je te helpen overleven. Deze rol is ontstaan vanuit een overlevingsmechanisme na een pijnlijke ervaring en dit deel van je psyche is er van overtuigd dat het deze rol moet volhouden. Al onze delen hebben een positieve intentie (al voelt dat misschien niet altijd zo) en zijn ontstaan op een moment dat het ook echt nodig was om deze rol of houding aan te nemen. Deze delen worden gedreven door angst en zijn ze als het ware bevroren in de tijd. Ze weten niet dat ze in de tegenwoordige tijd een mildere rol zouden kunnen aannemen. In sommige gevallen is het ook echt nog te gevaarlijk om deze rol op te geven. 

Zo kan er bijvoorbeeld een deel zijn dat schaamte met zich meedraagt, en daarnaast een deel actief zijn dat je probeert te beschermen en te behoeden om die schaamte te voelen. Je kunt bijvoorbeeld een deel hebben dat zich extreem druk maakt om je uiterlijk, om maar niet geconfronteerd te worden met iemand die je afwijst, of een deel dat graag wil eten of alcohol wil drinken om pijnlijke gedachten die schaamte oproepen, te onderdrukken. Het jongere deel dat als het ware in de tijd bevroren is en het gevoel schaamte draagt, zien we ook als een deel. 

Het concept van delen helpt goed om overzicht te krijgen in de aspecten van je psyche, zonder dit overzicht kan dit nogal een chaos lijken. In IFS proberen we onze delen te respecteren en er een compassievolle band mee op te bouwen. We proberen vervolgens dit deel te laten zien dat de angsten die het meedraagt niet meer reëel zijn waardoor het deel deze angsten, overtuigingen en gevoelens uiteindelijk kan loslaten of een plek kan geven.  In het geval van schaamte zoals hierboven beschreven, zien we de delen die zich druk maken om je uiterlijk en het deel dat graag wil eten of alcohol wil drinken, als delen die je vanuit een goede intentie proberen te beschermen. 

De delen die je willen helpen noemen we Beschermers. Er zijn twee categorieën beschermers:

Managers en Firefighters.

Naast Managers en Firefighters is er de exile, dit is het verbannen deel van je psyche dat de last draagt, de pijnlijke ervaring uit het verleden waardoor de beschermers hun extreme rol hebben aangenomen en waartegen ze je proberen te beschermen. 

Managers (Proactieve, Constante Beschermers): 

Deze beschermers hebben een proactieve, constante rol en helpen ons om door het dagelijks leven te gaan. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan een bepaalde houding die je hebt in het dagelijks leven en in sociale situaties. Dit kan bijvoorbeeld een stoere houding zijn of juist een wat meer verlegen houding. Sommige mensen vluchten weg in het spelen computerspelletjes, anderen zijn het liefst constant aan het werk, om maar bij negatieve gevoelens weg te blijven. 

Voorbeelden van Managers zijn delen die: erg kritisch zijn, risico's vermijden, dominant zijn, onderdanig zijn, depressief zijn, overmatig rationeel zijn, extreem hun best doen of bijvoorbeeld aardig gevonden willen worden.

Firefighters (Reactieve, Impulsieve Beschermers):

 
Er zijn momenten in het dagelijks leven dat de bescherming van Managers niet meer voldoende werkt, dan komt er een ander type beschermer in actie, die we in IFS firefighters of reactieve beschermers noemen. Deze beschermers hebben een reactieve, impulsieve rol en komen tevoorschijn wanneer een exile getriggerd dreigt te worden. Dit is een laatste redmiddel van je psyche om te zorgen dat het pijnlijke deel niet getriggerd wordt en deze beschermers hebben dus een extremere rol. 

Je kunt hier bijvoorbeeld denken aan een deel van je dat zich graag in het uitgaansleven stort om maar niet te hoeven denken aan de relatie die net uit is of een deel van je dat het liefst veel gaat eten om het verdriet van een overleden familielid te dempen. Een ander voorbeeld is drugsgebruik om je te weerhouden van de pijn die je draagt omdat je vroeger gepest werd of afgewezen werd. 

(Dit soort reactieve beschermers, kunnen ook de rol van manager op zich nemen, wanneer het gedrag meer constant wordt.)

Voorbeelden van Firefighters zijn delen die: vluchten in alcohol of drugs of in een sexverslaving, ontsnappen in fantasieën, dissociëren of woede-uitbarstingen hebben

Exile (verbannen deel):

Dit is het deel van je dat de pijn draagt die ergens in je leven is ontstaan. Dit was op het moment van de ervaring ondraaglijk voor je psyche. Dit kan bijvoorbeeld een 8 jarige kind zijn dat gepest werd. De beschermers (managers en firefighters) doen er alles aan om te zorgen dat dit deel niet getriggerd wordt omdat ze geloven dat je dit niet aankan. Pas wanneer de beschermers er van overtuigd zijn dat je deze pijn wel kan dragen, zullen ze je toelaten. Pas dan kan de exile vertellen waar de pijn vandaan komt en welke intense angst het met zich meedraagt. Het lastige is om op dit punt te komen, omdat de beschermers (managers en firefighters) er dus alles aan doen om niet hier te geraken. De exile is dus een jonger deel van ons dat bevroren is in de tijd en de last draagt.

Last (burden):

De last bestaat uit gevoelens en negatieve overtuigingen die je hebt opgelopen bij een pijnlijke ervaring in het verleden, hierdoor hebben beschermers hun extreme rol aangenomen. Dit is altijd ontstaan op een moment wanneer je een bepaalde basisbehoefte gemist hebt. De pijnlijke gevoelens en negatieve overtuigingen kunnen bijvoorbeeld zijn ontstaan uit een gevoel van schaamte, de angst om anders te zijn, verlatingsangst of de angst om niet in je emotionele behoeften te worden voorzien. Meestal ontstaat dit wanneer we jong zijn omdat we op die leeftijd op anderen aangewezen zijn om in onze behoeften te worden voorzien.

Interne Dialoog

In IFS gaan we in een licht meditatieve staat een interne dialoog aan met onze delen. We merken dat we wanneer we wat vragen aan onze delen, we meestal een antwoord terug krijgen, in de vorm van een beeld of een gevoel. We benaderen onze delen met nieuwsgierigheid en compassie. Het zijn tenslotte delen met een positieve intentie die ons op cruciale momenten in ons leven hebben geholpen met aanpassen en overleven. Dit was de toen de beste manier om te zorgen dat de extreme pijn niet getriggerd werd. Wanneer we de beschermers op deze manier benaderen, ontstaat er ruimte om met je beschermende delen te werken en ze uiteindelijk te overtuigen dat hun extreme rol niet meer nodig is. Wanneer je beschermers er van overtuigd zijn dat hun extreme rol niet meer nodig is, zullen ze uiteindelijk de onderliggende pijn laten zien. Wanneer dit doorleefd is, kun je de onderliggende pijn loslaten of een plek geven. Beschermende delen zullen dan ook terugkeren naar een mildere, natuurlijke staat.

Zelf

Een cruciale rol speelt het begrip 'Zelf', vanuit deze diepere laag van ons bewustzijn is het veel makkelijker om met beschermers te werken en ook om onderliggende angsten te aanschouwen. Zelf-energie ontstaat vanuit de eerdergenoemde nieuwsgierige houding waarmee we onze delen benaderen. Doordat we onze delen niet meer bestrijden maar er een band mee opbouwen, komen we steeds meer op die diepere laag van ons bewustzijn. Hoe meer je in ´Zelf´ bent, hoe meer je de compassie gaat voelen die uiteindelijk nodig is om diepliggende angsten te doorleven en een plek te geven. Zelf kan de pijn dragen die eerder nog ondraaglijk leek.